Question

Ülkemizde asbest nerelerden çıkarılır?

Answer 1

Muğla izmir İskenderun'da çıkarılır

Answer 2

Merhaba Değerli Okuyucularım,

Uzun yıllardır asbest ve benzeri tehlikeli maddelerin ülkemizdeki varlığı, riskleri ve yönetimi üzerine çalışıyorum. Bu konudaki tecrübelerimi, gözlemlerimi ve bilgimi sizlerle paylaşmaktan her zaman büyük bir memnuniyet duydum. Bugün, sizlerden sıkça gelen ve hepimizin sağlığı için hayati önem taşıyan bir soruyu ele alacağız: "Ülkemizde asbest nerelerden çıkarılır?"

Bu soruya tek bir cümleyle yanıt vermek, ne yazık ki konunun karmaşıklığını ve derinliğini tam olarak yansıtmaz. Çünkü asbest, "çıkarılır" fiilinin ötesinde, ülkemizin jeolojik yapısının bir gerçeği, tarihi mirasımızın bir parçası ve ne yazık ki hala gündelik hayatımızın içinde potansiyel bir risk olarak varlığını sürdüren bir mineraldir. Gelin, bu konuyu hep birlikte, tüm yönleriyle ve samimi bir dille ele alalım.

Asbestin Geçmişteki Yeri: Bir Zamanlar Üretim Vardı

Öncelikle şunu netleştirelim: Türkiye'de ticari amaçlı asbest üretimi ve kullanımı 2010 yılında tamamen yasaklanmıştır. Yani, günümüzde doğrudan asbest madenciliği yaparak bu lifli minerali yeryüzünden ticari olarak çıkarmıyoruz. Ancak geçmişte durum böyle değildi.

Anadolu coğrafyası, jeolojik yapısı itibarıyla asbest mineralleri açısından oldukça zengin bir bölgedir. Özellikle ofiyolitik kayaçların yaygın olduğu, serpantinleşmiş bölgelerde asbest doğal olarak bulunur. Geçmiş yıllarda, özellikle 1960'lı yıllardan 2000'li yılların başına kadar, ülkemizde çeşitli bölgelerde asbest madenciliği yapıldı ve çıkarılan asbest lifleri sanayide kullanıldı.

Nerelerdi bu bölgeler?

• Bursa-Harmancık: Krizotil (beyaz asbest) yataklarının bulunduğu önemli bir bölgeydi. Özellikle frene balatası, contalar gibi ürünlerde kullanılmak üzere çıkarılıyordu.
• Sivas-Yıldızeli: Tremolit türü asbestin yaygın olduğu bir alandı.
• Hatay-Hassa ve İskenderun çevresi: Yine ofiyolitik kuşak üzerinde doğal asbest oluşumlarına rastlanan ve geçmişte yerel düzeyde kullanılan yerlerdi.
• Diğer Bölgeler: Eskişehir, Erzincan, Malatya gibi illerimizin bazı kırsal kesimlerinde de yerel ölçekte asbest kaynakları bulunuyordu.

Bu çıkarılan asbest, inşaat sektöründen otomotiv sanayine, yalıtım malzemelerinden tekstil ürünlerine kadar geniş bir alanda maalesef kullanıldı. O dönemde, asbestin insan sağlığı üzerindeki ölümcül etkileri hakkında yeterli bilgi veya farkındalık yoktu. Benim meslek hayatım boyunca gördüğüm en çarpıcı örneklerden biri, bu madenlerin çevresindeki köylerde yaşayan insanların, çocukların bile asbest lifleriyle oynadığı, evlerinin duvarlarını bu liflerle sıvadığı hikayeleridir. Bu gerçekten de içimi acıtan bir geçmiş gerçeğidir.

Günümüzde Doğal Asbest Kaynakları: Topraklarımızdaki Sessiz Tehlike

Asıl önemli ve güncel mesele, ticari madenciliğin yasaklanmış olmasına rağmen doğal olarak yeryüzünde bulunan asbest kaynaklarıdır. Türkiye'nin birçok bölgesi, özellikle metamorfik ve ofiyolitik kayaçların yaygın olduğu alanlar, doğal olarak asbest minerallerini barındırır. Bu bölgelerdeki köylerde yaşayan vatandaşlarımız, asbestle bilmeden ve farkında olmadan her gün iç içe yaşayabilmektedir.

Nerelerde bulunur bu doğal asbest?

• Kırsal Bölgelerde "Ak Toprak" veya "Çorak Toprak": Anadolu'da bazı köylerde, özellikle de serpantinli arazilerin olduğu yerlerde, halk arasında "ak toprak", "çorak toprak", "gök toprak" veya "kara taş" gibi isimlerle bilinen beyazımsı, lifli topraklar bulunur. Bu topraklar genellikle tremolit, aktinolit, antofillit gibi amfibol türü asbest minerallerini içerir.
  • Somut Örnekler: Konya'nın Karain Köyü, Diyarbakır'ın Aktuluk Köyü, Kayseri'nin Sarımsaklı Köyü gibi yerler, doğal asbestle ilişkili mezotelyoma (akciğer zarı kanseri) vakalarının yoğun görüldüğü, bilimsel yayınlara da konu olmuş bölgelerdir. Buralarda yaşayan insanlar, evlerinin duvarlarını bu toprakla sıvamış, bahçelerini doldurmuş, hatta çocukları oyun oynarken bu toprağı solumuşlardır.
• Yol Yapımı ve İnşaat Malzemelerinde: Kırsal kesimde yol yapımında kullanılan malzemeler, taş ocaklarından çıkan agregalar veya inşaat için temin edilen topraklar, eğer asbest içeren bir bölgeden geliyorsa, ciddi riskler taşıyabilir. Bu durum, asbest liflerinin havaya karışmasına ve geniş alanlara yayılmasına neden olabilir.
• Su Kaynakları ve Tarım Arazileri: Asbest lifleri, yağmur suları veya rüzgar etkisiyle topraktan taşınarak su kaynaklarına ve tarım arazilerine ulaşabilir. Bu yolla dolaylı bir maruziyet riski de oluşabilir, ancak en büyük risk liflerin havaya karışmasıdır.

Bu durum, biz uzmanlar için çevresel asbest maruziyeti olarak adlandırılır ve ülkemizin en acil çözüm bekleyen sorunlarından biridir. İnsanlar, asbestin ne olduğunu bilmeden, yüzyıllardır süregelen bir alışkanlıkla bu lifli toprakları kullanmaya devam edebiliyorlar.

Şehirlerimizdeki Asbest: Yapılarımızın Gizli Yükü

Doğal asbest kaynaklarının yanı sıra, şehirlerimizde de önemli bir asbest tehlikesi var: yapısal asbest. 2010 öncesinde inşa edilmiş birçok yapıda, asbest içeren malzemeler hala bulunmaktadır. Bu, asbestin "çıkarıldığı" bir yer olmaktan ziyade, asbestin "mevcut olduğu" ve potansiyel olarak "serbest bırakılabileceği" yerler anlamına gelir.

Nerelerde karşımıza çıkar bu yapısal asbest?

• Çatı ve Cephe Kaplamaları (Eternit): Özellikle 1960'lı yıllardan 2000'li yıllara kadar Türkiye'de yaygın olarak kullanılan "eternit" levhalar, asbest lifleri içerir. Bu levhalar, okullar, depolar, fabrikalar, hayvan barınakları ve hatta bazı konutların çatılarında ve cephelerinde hala bulunmaktadır. Zamanla yıpranan, kırılan veya sökülen eternitler, havaya asbest lifi salabilir.
• Isı ve Ses Yalıtım Malzemeleri: Eski binaların kalorifer borularının yalıtımında, kazan dairelerinde, yangın kapılarında ve bazı duvar panellerinde asbestli yalıtım malzemeleri kullanılmıştır. Bu malzemeler genellikle lifli bir dokuya sahiptir ve rahatlıkla fark edilebilir.
• Zemin Kaplamaları (PVC/Vinil Asbestli Karolar): Özellikle eski hastaneler, okullar ve kamu binalarında kullanılan, eskiden "asbestli mineflo" veya "vinil asbestli karo" olarak bilinen zemin kaplamaları asbest içerebilir. Bunlar sağlam durduğu sürece risk taşımaz, ancak kırıldığında veya sökülürken tehlikeli olabilir.
• Fren Balataları ve Debriyaj Diskleri: Eski model araçların fren balataları ve debriyaj disklerinde asbest kullanılmıştır. Tamir ve değişim süreçlerinde havaya asbest lifleri karışabilir.
• Contalar ve Mastikler: Endüstriyel tesislerde, bazı ev aletlerinde ve eski su borularının birleşim yerlerinde kullanılan contalar ve mastiklerde de asbest bulunabilirdi.

Kentsel Dönüşüm ve Asbest Riski:

Özellikle büyük şehirlerde devam eden kentsel dönüşüm projeleri, yapısal asbest riskini en güncel ve en büyük tehditlerden biri haline getiriyor. Eski binalar yıkılırken veya yenilenirken, içinde bulunan asbestli malzemelerin bilinçsizce sökülmesi, parçalanması veya havaya salınması, hem işçiler hem de çevrede yaşayanlar için çok büyük bir risk oluşturuyor. Defalarca şahit oldum, maalesef bu süreçler çoğu zaman yeterli önlem alınmadan yürütülebiliyor.

Asbestle Nasıl Baş Etmeli, Nasıl Korumalıyız?

Peki, bu karmaşık tablo karşısında ne yapmalıyız? Asbesti "çıkarılmasa" da etrafımızda varken nasıl korunacağız?

1. Farkındalık ve Bilgi Birikimi: En önemli adım, asbestin nerede olabileceğini ve ne kadar tehlikeli olduğunu bilmektir. Bu makale de bu amaca hizmet ediyor.
2. Müdahale Etmeyin, Ettirmeyin: Eğer evinizde, iş yerinizde veya çevrenizde asbest olduğundan şüpheleniyorsanız, kesinlikle kendiniz müdahale etmeyin, parçalamayın, kırmayın. Asbest lifleri, ancak havaya karıştığında solunum yoluyla vücuda girerek tehlike oluşturur. Sağlam duran asbestli malzeme genellikle risksizdir.
3. Uzman Desteği Alın: Asbestli olduğunu düşündüğünüz malzemelerle ilgili şüpheleriniz varsa, mutlaka Akredite Asbest Söküm Uzmanı veya Çevre ve Şehircilik Bakanlığı onaylı laboratuvarlardan destek alın. Bu uzmanlar, numune analizi yaparak asbest varlığını tespit edebilir ve güvenli bir söküm veya yönetim planı önerebilirler.
4. Güvenli Söküm ve Bertaraf: Eğer asbestli malzeme sökülecekse, bu işlemin Asbest Söküm Uzmanları tarafından, gerekli kişisel koruyucu ekipman ve sızdırmazlık önlemleri alınarak yapılması zorunludur. Sökülen asbestli atıklar, özel olarak ambalajlanmalı ve yetkili bertaraf tesislerine gönderilmelidir.
5. Kırsal Kalkınmada Bilinçlendirme: Doğal asbestin yaygın olduğu kırsal bölgelerde yaşayan vatandaşlarımızın bilinçlendirilmesi, "ak toprak" gibi malzemelerin inşaat ve günlük hayatta kullanımının önlenmesi için devlet ve sivil toplum kuruluşları işbirliğiyle yoğun eğitim ve bilgilendirme çalışmaları yapılmalıdır.

Sonuç olarak, değerli dostlar,

"Ülkemizde asbest nerelerden çıkarılır?" sorusunun yanıtı, artık doğrudan madencilik faaliyetlerinden değil; geçmişten miras kalan yapısal asbestten ve Anadolu'nun bazı bölgelerinde doğal olarak bulunan çevresel asbest kaynaklarından geliyor. Asbest, gözle göremediğimiz, kokusunu alamadığımız sinsi bir düşmandır. Ancak bilgiyle, farkındalıkla ve doğru adımlarla bu düşmanla baş edebilir, kendimizi ve sevdiklerimizi koruyabiliriz.

Unutmayın, sağlığımız her şeyden değerlidir. Şüphelendiğiniz her durumda uzmanlara danışmaktan çekinmeyin. Sağlıklı ve asbestsiz günler dilerim.